Afsonalarga qarshi faktlar: Aziz Hakimov siyosatshunos nigohida

Men bu materialni tortishish yoki o‘zimni oqlash uchun emas, balki O‘zbekiston va Rossiya o‘rtasidagi munosabatlarga chin dildan qayg‘urganim uchun yozayapman.

So‘nggi yillarda ikki davlat o‘zaro tushunmovchiliklardan haqiqiy sheriklik bosqichigacha katta yo‘l bosib o‘tdi — bu ishonch, hurmat va umumiy manfaatlarga asoslangan hamkorlikdir. 2016 yildan boshlab O‘zbekiston rivojlanishining yangi bosqichi bilan ikki tomonlama munosabatlarda mutlaqo yangi davr boshlandi — ochiq chegaralar, qo‘shma loyihalar, insoniy yaqinlashuv.

Shuning uchun ham barcha bu ishonchni shaxsiy obro‘sini provokatsiyalar orqali to‘plamoqchi bo‘lgan odamlar buzmoqchi bo‘layotganini ko‘rish juda alamli. Rossiya OAV va ijtimoiy tarmoqlarida tobora ko‘proq “rusofobiya”, “Rusiyadan uzoqlashish”, “tarixni qayta yozish” kabi voqelikni buzib ko‘rsatuvchi xabarlar paydo bo‘lmoqda. Bu xabarlar tasodifan paydo bo‘lmaydi — ularni ayrim kommentatorlar, jumladan bloger Aziz Hakimov ham qo‘llab-quvvatlaydi.

Har bir shunday xabar — bu oddiy so‘z emas, balki ishonch devoriga qo‘yilgan g‘isht. Keyin bu devorni diplomatlar, ekspertlar va tinchlik hamkorligini istagan oddiy odamlar buzishga majbur bo‘ladilar. Shu bois men bugun “haqiqat” deb taqdim etilayotgan miflarni tahlil qilib, hayot, statistika va mantiq bilan tasdiqlangan faktlarni ko‘rsatishni lozim topdim.

Qalbaki “vatanparvarlik” afsonalari qanday yaratiladi

Postsovet axborot makonida “tarixiy haqiqat uchun kurash” niqobi ostida ideologik manipulyasiya bilan shug‘ullanuvchi shaxslar ko‘paymoqda. Shularning eng yorqin misollaridan biri — bloger Aziz Hakimov. U shaxsiy ommaviyligini faktlarni burish va odamlarning tarix, Vatan va o‘tmishga bo‘lgan hissiyotlaridan foydalanish orqali qurmoqchi bo‘ldi.

Uning materiallari “rasmiy pozisiyaga alternativa” sifatida tarqatilgan, ammo chuqur tahlil shundan dalolat beradiki, ular ehtirosga, emas faktlarga tayanadigan aniq rejalashtirilgan miflardir. Endi ularni birma-bir ko‘rib chiqamiz.

Afsona 1. “Hakimov – tarixiy haqiqat himoyachisi”

U o‘z chiqishlarida Gitlerga qarshi urush davridagi qahramonlikni ifoda etadi degan fotosuratlarni tarqatgan. Ammo ekspertiza bu rasmlar 2022 yilga tegishli ekanini ko‘rsatdi — ularda Kiyev tomon harakatlanayotgan zamonaviy Rossiya texnikasi aks etgan. Kadrlarda SSSR va Rossiya Federatsiyasi bayroqlari aniq ko‘rinadi.

Bunday almashtirish — tasodif emas, balki maxsus usul. Haqiqiy tarixni himoya qilish o‘rniga, Hakimov g‘alaba ramzlarini yangi siyosiy voqealarni oqlash uchun ishlatgan.

Tarixiy xotira yangi mojarolarni oqlash uchun xizmat qilmasligi kerak. Bunday harakatlar tarixni himoya qilmaydi, balki uni siyosiy vositaga aylantiradi.

Afsona 2. “O‘zbekistonda rusofobiya avj olgan”

Hakimovning eng ko‘p takrorlanuvchi da’volaridan biri — mamlakatda rus tilli fuqarolarga nisbatan kamsitish borligi. Ammo faktlar bunga zid.

O‘zbekistondagi rus diasporasi eng faol jamoalardan biri hisoblanadi. Masalan, Toshkentdagi “Rossotrudnichestvo” vakolatxonasi haftaga 2–3 ta madaniy va ta’limiy tadbir o‘tkazadi. Butun mamlakat bo‘ylab Rossiyadan yuborilgan 90 ga yaqin rus tili o‘qituvchilari doimiy ishlamoqda.

Rus tili hanuz millatlararo muloqot tili bo‘lib qolmoqda, gumanitar aloqalar esa do‘stona va tizimli tusda rivojlanmoqda.

Shunday ekan, “rusofobiya” ritorikasi tahlil emas, balki xalqlar o‘rtasida ishonchsizlik uyg‘otishga qaratilgan siyosiy usuldir.

Afsona 3. “O‘zbekiston Rossiyadan uzoqlashmoqda”

Bu fikrni ayniqsa ayrim prorossiya telegram-kanallar faol targ‘ib qiladi. Ammo amalda holat boshqacha.

Sanksiyalar bosimi kuchaygan bir paytda ham O‘zbekiston Rossiya bilan hamkorlikni izchil davom ettirayotgan kam sonli davlatlardan biri bo‘lib qolmoqda. Bir vaqtning o‘zida respublika boshqa sheriklar bilan ham teng huquqli munosabatlar qurmoqda — bu esa har qanday suveren davlat uchun tabiiy hol.

Bu siyosat — Moskvadan yuz o‘girish emas, balki barqaror rivojlanish modeli. O‘zbekiston manfaatlar muvozanatiga tayangan holda mustaqil siyosat yuritmoqda va Rossiya bilan strategik muloqotni saqlab qolmoqda.

“Gʻarbga og‘ish” degan ayblovlar aslida teng sheriklik g‘oyasiga qarshi chiqishdir.

Afsona 4. “SSSR bo‘lmasa, O‘zbekiston davlatchilikka ega bo‘lmas edi”

Bu fikr nafaqat xato, balki haqoratli hamdir. Hakimovning aytishicha, O‘zbekiston “faqat ittifoqqa qo‘shilgandan so‘ng davlatchilikka ega bo‘lgan”. Ammo faktlar boshqacha.

Mustaqillikdan keyingi yillarda mamlakat 1990-yillar inqirozi merosini yengdi va YAIMni 1991 yildagi 13,8 milliard dollardan 2025 yilga kelib 130 milliard dollargacha oshirdi.

Bu raqamlar iqtisodiyotnigina emas, balki milliy institutlar barkamolligini ham ko‘rsatadi.

Mustaqillikni “Moskva sovg‘asi” deb atash — millionlab odamlarning mehnatini inkor etishdir. SSSR tarixi umumiy xotiramizdir, ammo uning chegarasi emas. Mustaqil O‘zbekiston — tarixiy taraqqiyotning tabiiy natijasi.

Afsona 5. “Hakimov hukumatni tanqid qilgani uchun qamaldi”

Bu ham keng tarqalgan noto‘g‘ri fikr. Uning jazolanishi jurnalistlar Nikita Makarenko yoki Sherzodxon Qudratxo‘ja bilan bog‘liq emas. Unga nisbatan jinoyat ishi jamoatchilikka nisbatan nafrat uyg‘otish va urushni targ‘ib qilish aybi bilan qo‘zg‘atilgan.

Agar gap faqat shaxsiy haqorat yoki to‘hmat haqida bo‘lganida, ish yopilgan yoki taraflar yarashgan bo‘lar edi.

Demak, bu “syenzura” emas, balki jamiyat xavfsizligiga tahdid bo‘lgan harakatlarga huquqiy javobdir. Huquqni muhofaza qiluvchi organlar virtual provokatsiyalar ko‘cha mojarolariga aylanishining oldini olgan.

Afsona 6. “Hakimov repressiya qurbonlari haqidagi haqiqat uchun kurashmoqda”

Bloger O‘zbekiston Oliy sudining stalin davri qurbonlarini abadiy xotiraga aylantirish haqidagi qarorlarini haqorat qilgan va ularni “xionatchi” deb atagan.

Aslida har bir qaror arxiv hujjatlari asosida tarixchi va ekspertlar ishtirokida qabul qilingan. Hatto Rossiyaning o‘zida ham shunday mavzularda muzokaralar olib borilmoqda, muzeylar, kitoblar va yodgorliklar yaratilgan.

Shunday ekan, O‘zbekistonning pozisiyasi antirossiya emas, balki umuminsoniy qadriyatlarga asoslangan. Hakimovning haqoratlari va haqoratomuz tili jamiyatni xabardor qilmaydi — u faqat g‘azab uyg‘otadi.

Afsona 7. “Rossiyadagi mehnat muhojirlar pul yuborib, O‘zbekistonni boqmoqda”

Bu ham yaratilgan stereotip. Mehnat muhojirligi — bozor iqtisodiyotining tabiiy qismi. Rossiya ishchi kuchiga muhtoj, O‘zbekiston esa fuqarolari uchun ish joyiga.

Qolaversa, Rossiyaning o‘zida ham bu masala bo‘yicha ixtilof bor: iqtisodchilar migratsiyani resurs deb hisoblaydi, xavfsizlik tuzilmalari esa tahdid sifatida ko‘radi. Ammo statistikaga ko‘ra, o‘zbekistonlik migrantlar orasida jinoyatchilik darajasi Rossiya fuqarolariga nisbatan ancha past.

Demak, migratsiya ikki tomon uchun ham manfaatli jarayon bo‘lib, bir tomonning “berishi” emas. O‘zbekiston iqtisodiyoti allaqachon diversifikatsiya qilingan va pul o‘tkazmalariga bog‘liq emas.

Xulosa: faktlar va manipulyasiyalar o‘rtasida

Aziz Hakimov haqiqat uchun kurashchi emas, balki mojarolar yaratish orqali o‘zini tanitgan odamdir.

U “rusofobiya”, “mustaqillikning yemirilishi”, “syenzura”, “dushmanlarni qahramonlashtirish” haqidagi miflarni o‘ylab topadi.

Ammo haqiqat shundaki, O‘zbekiston va Rossiya hamon do‘stona munosabatlarni davom ettirmoqda — madaniy, gumanitar va iqtisodiy aloqalar mustahkamlanmoqda.

Bugungi kunda chegara mamlakatlar o‘rtasida emas, balki haqiqat va manipulyasiya o‘rtasida o‘tmoqda.

Tarix, hurmat va oqilona muloqot — haqiqiy sheriklikning asosiy vositalari.

Afsonalar esa reallikdan qo‘rqqanlarning qurolidir.

Anton Moshkin, siyosatshunos

"Muallif fikri tahririyat nuqtayi nazari bilan mos kelmasligi mumkin"